Di Muar, yang terkenal sebagai hab pembuatan perabot terbesar di Malaysia, lebih 100 kilang kecil dilaporkan menamatkan operasi dalam tempoh beberapa bulan kebelakangan ini. Bukan kerana permintaan pasaran semakin perlahan, tetapi disebabkan tekanan kos yang semakin sukar ditanggung. Margin keuntungan yang sudah lama terjejas akibat tarif Amerika Syarikat kini semakin mengecil apabila kos tenaga dan bahan mentah meningkat susulan konflik di Iran. Bagi pengusaha yang masih bertahan, mereka menyaksikan satu demi satu kilang di kawasan sekitar terpaksa gulung tikar. Ada syarikat yang sudah bertapak berpuluh tahun memilih untuk menutup perniagaan daripada terus menanggung kerugian, manakala pemain industri yang lebih kecil pula semakin kehabisan pilihan untuk meneruskan operasi.
Apabila kemudahan tenaga Iran mula menjadi sasaran serangan Amerika Syarikat dan Israel pada 28 Februari 2026, perhatian dunia tertumpu kepada ketegangan geopolitik, lonjakan harga minyak serta gangguan di Selat Hormuz yang mengendalikan hampir 20 peratus aliran harian minyak dan gas asli cecair (LNG) dunia. Walaupun gencatan senjata diumumkan pada 8 April lalu, ramai pemilik perniagaan di Malaysia masih belum dapat menarik nafas lega sepenuhnya.
Ini kerana keadaan di Selat Hormuz masih belum kembali normal. Walaupun laluan tersebut dibuka semula, jumlah kapal yang melaluinya masih jauh lebih rendah berbanding kebiasaan. Dalam keadaan normal, lebih 120 kapal menggunakan laluan itu setiap hari, namun kini ada masanya hanya sekitar tiga kapal sahaja yang melaluinya.
Laporan Pasaran Minyak Mei 2026 oleh Agensi Tenaga Antarabangsa (IEA) menunjukkan harga minyak mentah penanda aras masih berada sekitar AS$110 setong. Pada masa yang sama, pengeluaran minyak negara-negara Teluk kekal 14.4 juta tong sehari lebih rendah berbanding sebelum konflik, manakala stok minyak global terus menyusut pada kadar yang membimbangkan. Walaupun konflik ketenteraan telah reda, kesannya terhadap rantaian bekalan tenaga dunia masih belum pulih sepenuhnya. Kini, impaknya mula dirasai secara langsung oleh perniagaan di Malaysia, khususnya melalui peningkatan kos elektrik.
Tinjauan Persekutuan Pekilang-Pekilang Malaysia (FMM) pada Mei 2026 mendapati 72 peratus responden mengakui keadaan perniagaan mereka semakin mencabar sejak konflik tercetus. Sementara itu, 28 peratus syarikat sama ada telah melaksanakan atau sedang merancang langkah pelarasan tenaga kerja bagi mengurangkan tekanan kos. Berbeza dengan krisis yang berlaku secara mendadak, kesan perang kali ini hadir secara perlahan melalui peningkatan kos operasi yang berterusan. Malah, buat pertama kalinya sejak sistem tarif elektrik baharu diperkenalkan, pelarasan kos yang sebelum ini memberi penjimatan kini berubah menjadi caj tambahan kepada pengguna perniagaan.
Untuk memahami situasi ini, kita perlu melihat kepada perubahan yang diperkenalkan pada Julai 2025. Ketika itu, mekanisme Imbalance Cost Pass-Through (ICPT) digantikan dengan Automatic Fuel Adjustment (AFA), iaitu sistem pelarasan bulanan yang menjejaki perubahan harga bahan api global dan kadar pertukaran asing hampir secara masa nyata.
Di bawah ICPT, terdapat tempoh penampan antara perubahan harga global dan kesannya kepada bil elektrik tempatan. Tempoh ini sedikit sebanyak membantu mengurangkan kejutan kos kepada pengguna. Namun menerusi AFA, penampan tersebut tidak lagi wujud. Ini bermakna sebarang perubahan besar dalam pasaran tenaga dunia boleh memberi kesan kepada kos operasi syarikat dalam tempoh sekitar sebulan sahaja.
Sepanjang penghujung 2025 hingga awal 2026, AFA sebenarnya memberikan manfaat kepada perniagaan apabila rebat elektrik meningkat secara konsisten dan pernah mencecah hampir 9 sen bagi setiap kilowatt jam (kWh) pada November 2025. Namun keadaan mula berubah apabila rebat semakin berkurangan sepanjang Februari dan Mac sebelum susut kepada hanya 0.47 sen/kWh pada April 2026.
Memasuki Mei 2026, buat pertama kalinya sejak diperkenalkan, kadar AFA bertukar positif. Ini bermakna pengguna tidak lagi menerima rebat, sebaliknya dikenakan surcaj bagi penggunaan elektrik. Kadar bagi Mei ditetapkan pada +1.38 sen/kWh selepas bantuan daripada Kumpulan Wang Industri Elektrik sebanyak RM91 juta digunakan untuk mengurangkan tekanan kos. Tanpa bantuan tersebut, kadar sebenar adalah sekitar +2.24 sen/kWh. Malah, Tenaga Nasional Berhad (TNB) mengunjurkan surcaj akan terus dikenakan sepanjang suku ketiga tahun ini dengan kadar tertinggi dijangka mencecah +3.93 sen/kWh pada Ogos.
Menurut Ketua Pegawai Eksekutif EFS Group, Darren Tan, mekanisme yang sebelum ini membantu mengekalkan bil elektrik pada tahap lebih rendah kini telah berubah menjadi faktor yang meningkatkan kos operasi syarikat.
“Perlindungan yang pernah dinikmati perniagaan kini semakin berkurangan. Kenaikan kos ini tidak lagi mudah untuk diserap secara pasif seperti sebelum ini,” katanya.
Bagi sektor komersial dan industri, setiap perubahan AFA memberi kesan terus kepada kos operasi kerana mereka tidak menikmati perlindungan ambang penggunaan seperti pengguna domestik.
Apa yang menjadikan situasi kali ini lebih mencabar bukan sekadar kenaikan harga, tetapi puncanya yang berpunca daripada gangguan terhadap infrastruktur tenaga. Jika sebelum ini kenaikan harga biasanya didorong oleh faktor permintaan pasaran dan bersifat sementara, kali ini ia melibatkan kerosakan fizikal terhadap kemudahan tenaga dan rantaian bekalan global.
Menurut data awal IEA, inventori minyak dunia berkurangan sebanyak 129 juta tong pada Mac dan 117 juta tong lagi pada April. Dalam masa sama, kehilangan lebih 14 juta tong sehari pengeluaran minyak dari negara-negara Teluk tidak dapat dipulihkan dengan cepat hanya melalui perjanjian damai. Beberapa penganalisis turut menjangkakan harga minyak akan kekal tinggi dalam tempoh terdekat berikutan keperluan untuk membina semula inventori global yang semakin susut.
Darren berkata apa yang berlaku hari ini bukan lagi sekadar isu geopolitik sementara, sebaliknya didorong oleh gabungan ketidaktentuan geopolitik, cabaran peralihan tenaga global dan peningkatan permintaan daripada infrastruktur digital.
“Perniagaan perlu menerima hakikat bahawa ketidaktentuan ini mungkin berlanjutan lebih lama daripada yang dijangkakan. Mereka yang masih mengandaikan harga akan kembali stabil dalam masa terdekat mungkin sedang memandang rendah risiko sebenar yang bakal dihadapi,” katanya.
Di seluruh Asia Pasifik, konflik ini turut mempercepatkan usaha peralihan kepada tenaga boleh baharu. Permintaan terhadap panel solar meningkat apabila syarikat-syarikat berlumba mendapatkan bekalan sebelum berdepan risiko kenaikan harga yang lebih tinggi. Di Malaysia, saham syarikat berkaitan solar turut mencatat pemulihan ketara apabila semakin banyak syarikat melihat tenaga boleh baharu sebagai strategi perniagaan dan bukannya sekadar inisiatif kelestarian.
Jika sebelum ini perbincangan mengenai tenaga solar sering berkisar tentang sasaran karbon dan ESG, kini fokus semakin beralih kepada kestabilan kos dan perlindungan margin keuntungan. Banyak syarikat mula melihat tenaga sebagai aset strategik yang perlu diurus seperti bahan mentah penting lain.
“Peralihan yang perlu berlaku sekarang bukan lagi daripada kecekapan kepada kelestarian semata-mata, tetapi daripada kecekapan kepada daya tahan,” jelas Darren.
Beliau berkata tenaga solar bukan sahaja membantu menjimatkan kos, malah memberi kepastian yang lebih tinggi terhadap perbelanjaan tenaga. Dengan sebahagian kos dapat distabilkan, syarikat boleh membuat unjuran kewangan dengan lebih tepat serta mengurangkan risiko daripada faktor luaran yang sukar dikawal.
Keperluan untuk bertindak juga semakin mendesak apabila beberapa insentif kerajaan bakal berakhir pada penghujung tahun ini. Antaranya Green Investment Tax Allowance (GITA), yang membolehkan syarikat mengimbangi sehingga 60 peratus kos projek solar yang layak terhadap pendapatan bercukai dan akan tamat pada 31 Disember 2026.
Selain itu, program Solar Accelerated Transition Action Programme (Solar ATAP) membolehkan syarikat memasang sistem solar sehingga 100 peratus daripada permintaan maksimum tanpa had kuota, manakala Corporate Renewable Energy Supply Scheme (CRESS) pula memberi pilihan untuk membeli tenaga solar terus daripada pemaju bebas melalui grid TNB.
Bagi syarikat yang masih bimbang tentang kos pelaburan awal, model Power Purchase Agreement (PPA) kini menawarkan penyelesaian yang lebih fleksibel.
“Perniagaan tidak lagi perlu mengeluarkan modal yang besar pada peringkat awal. Mereka hanya membayar berdasarkan tenaga yang dijana dan dalam banyak keadaan boleh menikmati penjimatan hampir serta-merta tanpa memberi tekanan besar kepada kedudukan kewangan syarikat,” katanya.
Menurut Darren, syarikat yang bertindak lebih awal bukan kerana takut, tetapi kerana mereka melihat peluang untuk mengunci kos tenaga yang lebih stabil dalam persekitaran global yang semakin tidak menentu. Walaupun konflik di Timur Tengah semakin reda, kesannya terhadap ekonomi dan kos operasi perniagaan masih jauh daripada berakhir.